Νοέμβριος 1943 -Μάϊος 1945

Νηοπομπές

Η ιστορία έχει αποδείξει ότι όποιος έχει τον έλεγχο των θαλασσών έχει και τον έλεγχο του κόσμου. 'Αλλωστε όπως όλοι οι πόλεμοι, έτσι και ο Β' παγκόσμιος σ' αυτό ακριβώς απεσκόπη. Στο ποιος θα ελέγχει τον κόσμο. Ο καθείς βεβαίως με το πολιτικό του σύστημα. Κι όταν οι σύμμαχοι άρχισαν στις αρχές του πολέμου να χάνουν τον έλεγχο των θαλασσών κινδύνευσαν να χάσουν και τον πόλεμο.

Δεν καθορίζουν την τελική έκβαση του πολέμου οι κατά ξηράν νίκες και καταλήψεις εδαφών. Οι νίκες αυτές, των κατά ξηράν δυνάμεων, είναι καταδικασμένες αν δεν εξασφαλισθεί ο εφοδιασμός τους και δεν προστατευθούν τα μετόπισθέν τους.

Δεν χρειάζεται, νομίζω, να μακρηγορήσω στο θέμα αυτό.

Όποιος ασχολείται με την Ιστορία, πιστεύω πως έχει βγάλει κι αυτός το ίδιο συμπέρασμα.

Η Μεσόγειος, που αποτελεί και τη θάλασσα όπου έδρασε στον πόλεμο το ΚΡΗΤΗ ήταν μια θάλασσα που ο έλεγχος της ήταν απαραίτητος για τους συμμάχους. Γιατί από αυτή θα γκρέμιζαν το φρούριο της Ευρώπης, που το πρώτο του ρήγμα άρχισε από την θάλασσα, με την κατάληψη της Σικελίας, τον Αύγουστο του 1943.

Και δεν ήταν μόνο το μέτωπο της Ιταλίας και μετέπειτα της Νοτίου Γαλλίας, που έπρεπε να συντηρούνται και να τροφοδοτούνται με συνεχείς εφεδρείες και τεράστιες ποσότητες παντοειδούς υλικού. Ο δρόμος προς την 'Απω Ανατολή, όπου οι σύμμαχοι κι εκεί είχαν εμπλακεί σε θανάσιμο αγώνα, περνούσε από την Μεσόγειο μέσω Γιβραλτάρ και Σουέζ.

Ακατάπαυστα και κατά εκατοντάδες μετακινούντο καθημερινώς τα εμπορικά πλοία στην θάλασσα αυτή. Όλα τους έπρεπε να προστατευθούν από τα εχθρικά υποβρύχια τ' αεροπλάνα που δρούσαν από την Γαλλία, την Ιταλία, την Ελλάδα και την Β. Αφρική και τις ναυτικές μονάδες επιφανείας που απέμειναν στους Γερμανούς μετά την παράδοση του κύριου όγκου του Ιταλικού στόλου το Σεπτέμβριο του 1943.

Αλλά δεν ήταν μόνον οι κίνδυνοι από τα εχθρικά όπλα. Τα περισσότερα εμπορικά πλοία, ούτε τα τεχνικά μέσα είχαν, ούτε τη δυνατότητα να ταξιδεύουν απροστάτευτα και χωρίς καθοδήγηση μέσα στις κακοκαιρίες και στις ναρκοθετημένες περιοχές που εκάλυπταν τη Μεσόγειο. Και μάλιστα με πλήρη κάλυψη φώτων και χωρίς κανένα οπτικό ναυτιλιακό βοήθημα κατά τη νύκτα.

Η μέθοδος λοιπόν, των νηοπομπών ήταν η μόνη λύσις. Τα πλοία συγκροτούντο σε ταχείες και βραδείες νηοπομπές αναλόγως των δυνατοτήτων τους και καθοδηγούντο στον προορισμό τους από τον διοικητή της νηοπομπής και τα συνοδά της.

Από τα διάφορα λιμάνια που περνούσε η νηοπομπή, άλλα απεχωρίζοντο αν ο προορισμός τους ήταν το λιμάνι αυτό, και άλλα προσεκολλώντο και ακολουθούσαν την νηοπομπή μέχρι του προορισμού τους. Υπήρχαν νηοπομπές στις Ινδίες δια της Μεσογείου. Σ' όλο αυτό το ταξίδι, η σύνθεσή τους άλλαζε συνεχώς με τις προσκολλήσεις ή αποχωρήσεις άλλων πλοίων.

Όλη αυτή η πυρετώδης κίνησις των εμπορικών πλοίων στη Μεσόγειο, είχε ανάγκη αναλόγου προστασίας. Από κοντά την εξασφάλιζαν τ' αντιτορπιλικά και τα διάφορα άλλα πλοία συνοδείας. Το έργο ήταν βαρύ για τα πλοία αυτά και άκρως υπεύθυνο. Γιατί εκτός των κινδύνων που αντιμετώπιζαν συνεχώς, βρισκόντουσαν και σε συνεχή επαγρύπνηση και για την ακριβή τήρηση της θέσεώς τους στον τομέα από τον οποίο επροστάτευσαν την νηοπομπή.

Και ήταν θέμα όχι μόνο καθήκοντος, αλλά και τιμής θα έλεγα, το να μη προσβληθεί η νηοπομπή από τον τομέα τους.

Αλλά το έργο τους ήταν και άχαρες. Γιατί ποτέ κανείς δεν λογάριαζε πόσες νηοπομπές έφθαναν και πως έφθαναν, στον προορισμό τους χωρίς απώλειες. Αυτό που μετρούσε, είναι πόσες δεν έφταναν, ή πόσα πλοία τους βυθίστηκαν.


Νηοπομπή κάπου στην Μεσόγειο. Η νηοπομπή στις περισσότερες φορές
ήταν 1-4 μίλια μακριά από τα συνοδά για καλύτερη ανθυποβρυχιακή ή
αντιαεροπορική προστασία της.

Στην αθόρυβη, μονότονη, κουραστική κι επικίνδυνη αυτή αποστολή, γλίστρησε σιγά - σιγά έξω απ' το λιμάνι της Αλεξανδρείας στις 22 Νοεμβρίου του 1943 και το ΚΡΗΤΗ. Και έμελλε να την συνεχίσει σαν κύριο έργο του μέχρι το τέλος του πολέμου τον Μάϊο του 1945. Υπήρξαν βέβαια και διακοπές. 'Αλλοτε λόγω ειδικών επιχειρήσεων στις οποίες έλαβε μέρος και που θα τις περιγράψω σε ειδικά κεφάλαια, και άλλοτε λόγω απαραιτήτων τεχνικών επιθεωρήσεων, δεξαμενισμών κλπ. Αλλ' ο κανόνας, ήταν η νηοπομπή, κουραστική, επικίνδυνη, θανάσιμη πολλές φορές. Κι επάνω απ' όλα μονότονη. Αφόρητη μονότονη.

Η κάθε μια συνοδεία νηοπομπής απ' τον λιμένα απόπλου της μέχρι τον λιμένα κατάπλου της είναι και μία αυτοτελής περιπέτεια. Αλλ' όλες μαζί οι ιστορίες αυτές μοιάζουν στις γενικές τους γραμμές. Ξεχωρίζουν από έκτακτα συμβάντα. Γι' αυτό νομίζω ότι η περιγραφή μιας νηοπομπής, της πρώτης που έλαβε μέρος το ΚΡΗΤΗ, μπορεί να προσαρμοσθεί σ' όλες τις νηοπομπές.


Η νηοπομπή σχηματίζεται
Η τακτική ήταν ότι τα πλοία απέπλεαν από τα λιμάνια κατά κανόνα χωρίς να γνωρίζουν το προορισμό τους. Ανέμεναν με μια ορισμένη ετοιμότητα που ήταν συνάρτησις του απαιτούμενου χρόνου για την αφή των λεβήτων και τη λειτουργία των μηχανών τους. Ο εφοδιασμός τους με καύσιμα, νερό, πυρομαχικά και τρόφιμα γινόταν πάντα μέσα σ' αυτό το διάστημα. Συνήθως η ετοιμότητας αυτή δεν υπερέβαινε το τετράωρο για τα ατμοκίνητα πλοία όπως το ΚΡΗΤΗ.

Ο προορισμός του πλοίου δινόταν μέσα σε σφραγισμένο φάκελο, ο οποίος έγραφε: Να ανοίξει μετά την έξοδο εκ του λιμένος. Σε περιπτώσεις δύσκολης επικοινωνίας με τη ξηρά απεστέλλετο κρυπτογραφικό σήμα στο οποίο επροτάσσετο η φράσις σε ανοικτή γλώσσα Προσοχή: Να αποκρυπτογραφηθεί μετά την έξοδο εκ του λιμένος. Σε περίπτωση ακυρώσεως του απόπλου, ο φάκελος ή το σήμα επεστρέφετο κλειστό στο Γραφείο Επιχειρήσεων, που διηύθυνε τις ναυτικές επιχειρήσεις της περιοχής.

Κατ' αυτό το τρόπο εξησφαλιζόταν το απόρρητο των κινήσεων των πλοίων, αφού το προσωπικό τους, κάθε φορά που έμπαινε στο καράβι, δεν ήξερε πότε θα ξαναβγεί και σε ποιο μέρος θα ξαναβγεί.

Εκείνο, λοιπόν το βροχερό φθινοπωρινό απόγευμα της 22ας Νοεμβρίου 1943, μια βενζινάκατος του Αγγλικού Ναυαρχείου της Αλεξανδρείας πλεύρισε το πλοίο. Παρέδωσε επί αποδείξει δυο φακέλους. Ο ένας έφερε τη γνωστή κόκκινη σφραγίδα Να ανοίγει μετά την έξοδο εκ του λιμένος. Ο δεύτερος ήταν απόρρητο λακωνικό σήμα: Αποπλεύσατε ώρα 23.00.

Στις 23.00 ακριβώς το πλοίο λύνει τους σημαντήρες του και προχωρεί σιγά - σιγά μέσα σ' ένα υγρό και πηχτό σκοτάδι προς την έξοδο του λιμένος. Η βροχή είχε δυναμώσει. Οι ανεμιστήρες των καζανιών κάνουν ένα στρωτό και μονότονο θόρυβο, που συνθέτουν τον υπόκωφο θόρυβο του λιμανιού. Κάπου, κάπου ένας πυροβολισμός τάραζε την ησυχία. Ίσως ήταν σκοποί πλοίων που θορυβούμενοι έβαλαν για καλό και για κακό με το όπλο τους.

Σε λίγο η ΚΡΗΤΗ περνάει το ανθυποβρυχιακό φράγμα του λιμανιού και βγαίνει στο ανοικτό πέλαγος.

Η γνωστή μας θάλασσα, που ξεκινάει από την πατρίδα, το αγκάλιασε σταθερά και γρήγορα - γρήγορα με τα μεγάλα της κύματα.

Το σκοτάδι είναι αδιαπέραστο και η κακοκαιρία και η βροχή έδιωξαν το πλήρωμα από τα καταστρώματα. Μόνον όσοι είχαν βάρδια στα πυροβόλα και στη γέρφυρα, κουκουλώθηκαν με τις νιτσεράδες τους και παρέμειναν στις θέσεις τους.

Στη γέφυρα, ο Κυβερνήτης αποσφραγίζει τον άκρως απόρρητο φάκελο υπ' αριθ. 1.

Συναντήσατε νηοπομπή περί ώραν 01.00 εις στίγμα 15 μίλια βορείως Ρασελντίν και ενισχύσατε την ανθυποβρυχιακή και αντιαεροπορική προστασία της. Ακολουθούσαν τα πλοία της νηοπομπής, η πορεία και η ταχύτης που θα κρατούσε στις 01.000 ο Διοικητής και το πλοίο του, ποιος ήταν αυτός και το αντιτορπιλικό του, τα σήματα αναγνωρίσεως, πρόσθετες οδηγίες σχετικά με τις εχθρικές δυνάμεις που δρούσαν στη περιοχή καθώς των συμμαχικών πλοίων που ενδέχετο να συναντήσουμε.

Η συνάντησις και αναγνώρισις της νηοπομπής σ' ένα τέτοιο παλιόκαιρο και με πλήρη κάλυψη φώτων, δεν ήταν κάτι το πολύ εύκολο. Και πείρα και τεραστία προσοχή χρειάζονται.

Η αγωνία μεγαλώνει όσο πλησιάζουμε στο στίγμα συναντήσεως και στην ώρα συναντήσεως. Τι θα γίνει αν δεν τη συναντήσουμε; Έχει σαφείς οδηγίες η νηοπομπή για τη προσέγγισή μας, ή θα μας υποδεχθεί με ομοβροντίες;

Όλος όμως ο μηχανισμός των νηοπομπών, δούλευε κατά τρόπο υποδειγματικό στα αγγλικά επιτελεία. Και η εμπιστοσύνη μας προς αυτά έδιωχνε όλες τις απαισιόδοξες σκέψεις μας.

Τα κιάλια του Κυβερνήτου και των αξιωματικών της γέφυρας δεν ξεκολλούν από τα μάτια τους. Αλλά το ραντάρ επιφανείας επεσήμανε στα 20 μίλια βορειοανατολικά, ομάδα πλοίων με πορεία προς δυσμάς. Σιγά - σιγά τα πλοία ξεχωρίζουν καλύτερα και φαίνονται σαν τη νηοπομπή που περιμέναμε.

Τα κουδούνια του συναγερμού, κάτι βαριά κι ενοχλητικά κουδούνια που όχι μόνο σε ξυπνούσαν αλλά σε διώχνανε από τους κλειστούς χώρους του πλοίου, κτύπησαν δαιμονισμένα. Κανείς δεν είχε προλάβει ακόμη να κοιμηθεί. Αλλά μία συνάντηση τη νύχτα με πλοία αγνώστου ακόμη εθνικότητος ήταν πάντα επικίνδυνη ώσπου ν' αναγνωρισθούν.


Το αντιτορπιλικό ΚΡΗΤΗ μαζί με άλλα σε προστασία νηοπομπής

Όλοι στις θέσεις του πρώτου πολεμικού συναγερμού του ΚΡΗΤΗ. Σε ελάχιστα λεπτά το πλοίο ήταν καθ' όλα έτοιμο για κάθε ενδεχόμενο. Κάποια κατευθυνόμενη δέσμη προβολέως σημάτων μέσα στο σκοτάδι μας καλεί. Εκπέμπει το σήμα αναγνωρίσεως και ζητά και από μας απάντηση. Ο σηματωρός μας σημαίνει και αυτός το σήμα αναγνωρίσεως και αρχίζει να διαβάζει δυνατά για να μπορεί να γράφει ο άλλος σηματωρός στην κάτω γέφυρα που είχε φως, τις οδηγίες του Αρχηγού της νηοπομπής. Θέση μας στο προπέτασμα, πορεία, ταχύτης, αριθμός ελίγδην πλου κ.λ.π. όλα λακωνικά και στη διατύπωση που προβλέπει ο κώδιξ συνεννοήσεως μεταξύ των πλοίων.

Το ΚΡΗΤΗ αυξάνει ταχύτητα και τρέχει να καταλάβει γρήγορα τη θέση του στο καθορισμένο τομέα. Σε λίγο αναφέρει στον Διοικητή ότι ανέλαβε τη θέση του και η ρουτίνα αρχίζει.

Η νηοπομπή κατευθύνεται προς Δυσμάς. Στο ακρωτήρι Κέϊπ Μπόν της Βορείου Αφρικής θα αποχωρισθούν μερικά πλοία για τη Νεάπολη, τα υπόλοιπα θα συνεχίσουν προς Αλγέρι και στη συνέχεια Γιβραλτάρ.

Που πάμε όμως εμείς; Αυτό θα το μάθουμε τις επόμενες ημέρες. Αν δεν αποχωρισθούμε για Νεάπολη θα συνεχίσουμε μέχρι το Αλγέρι και το πολύ να φθάσουμε μέχρι Γιβραλτάρ απ' όπου απαραιτήτως θα πρέπει να ανεφοδιασθούμε με πετρέλαιο.

Αλλ' αυτό δεν ήταν το κύριο θέμα που απασχολούσε το πλήρωμα του ΚΡΗΤΗ. Είχε τόσα άλλα που ήταν καυτά. Η βάρδια του, ο ύπνος του, το φαγητό του και η λειτουργία στην εντέλεια των μηχανημάτων που επάνδρωνε.

Όλοι, πλην του Κυβερνήτου και ελαχίστων άλλων ειδικών καθηκόντων, που η παρουσία τους ή η εργασία τους δεν μπορούσε να προγραμματισθεί, ήταν διηρημένοι σε τρεις φυλακές (βάρδιες). Οι εργασίες καθαρισμού και συντηρήσεως του πλοίου γινόντουσαν απ' όλους συνήθως, και όταν ο καιρός ήταν καλός, μεταξύ 9 - 11 το πρωί, και 5 - 6 το απόγευμα. 'Αλλες οκτώ ώρες εκαλύπτοντο από την βάρδια ενώ τις υπόλοιπες όλοι ήταν ελεύθεροι για ύπνο και φαγητό. Αν περίσσευε καμιά ώρα και ο καιρός ήταν καλός, μία κιθάρα ή ένα ακορντεόν του αρχικελευστού Σουρή ή κάποιου άλλου με τη παρέα των πλέον καλλιφώνων του πλοίου, μετέφραζε τα αισθήματά τους, το ρομαντισμό ή τον ενθουσιασμό, το κέφι ή τη κατάθλιψη, την ανησυχία ή την αμεριμνησία τους.

Πολύ της μόδας ήταν και τα τραγούδια της Σοφίας Βέμπο, που το πλούσιο ρεπερτόριό της εκάλυπτε όλο το φάσμα των εκάστοτε αισθημάτων των καλλιφώνων αλλά και όλων των άλλων ακροατών.

'Αλλοι πάλι, τη μία ή το πολύ τις δύο αυτές εσπερινές ελεύθερες ώρες τους, ασχολούντο με την αλληλογραφία τους, τα ατομικά τους είδη και αρκετοί άκουγαν το εσπερινό δελτίο ειδήσεων του ΒΒC, στην Αγγλική όμως. Και ό,τι άκουγαν άκουγαν! Συνήθως τίποτα! Κατέφευγαν λοιπόν στους τρεις σηματωρούς Εγγλέζους να τους τα μεταφράσουν. Αλλά η Ρώμη και το Βερολίνο είχαν πέσει επανειλημμένα στα χέρια των συμμάχων και ο πόλεμος είχε τελειώσει πολλές φορές λόγω καλής ... μεταφράσεως. Πάντως συνοπτικό δελτίο με τα κυριότερα γεγονότα δινόταν και με τον ασύρματο. μεταφραζόταν κανονικά και ανηρτάτο στον πίνακα ανακοινώσεων καθημερινά. Εκτός αν είχε πολύ θάλασσα, οπότε ο μεταφραστής το ... ξεχνούσε. Εν πάση περιπτώσει όμως, το γενικό κλίμα ήταν αισιοδοξία κι ευθυμία. Γιατί μέσα σε μια αγριεμένη θάλασσα, με χίλιους άλλους κινδύνους, το μόνο φάρμακο για να επιζήσεις, ήταν η αισιοδοξία και η ευθυμία. Ελάχιστοι αποτελούσαν την εξαίρεση. Είτε λόγω ανιάτου ναυτίας, είτε λόγω χαρακτήρος. Όλοι οι άλλοι, και μπορούμε να πούμε λόγω του μεγάλου ποσοστού, το σύνολο σχεδόν του καραβιού, διεκρίνοντο για την αισιοδοξία τους και την αδιαφορία τους μπρος σε κάθε κίνδυνο, που έφθανε στην πλήρη περιφρόνησή του. Κανείς δεν σκεφτόταν πως ίσως βουλιάξει. Τα προβλήματα που τον απασχολούσαν ήταν όπως είπαμε, των κοινών ανθρώπων στην στεριά, που γινόντουσαν πιο έντονα λόγω του υγρού στοιχείου που τους περιέβαλλε. Κι όταν, λόγω μεγάλης θαλασσοταραχής, ο μάγειρας δεν μπορούσε να μαγειρέψει, μεγάλη κατήφεια έπεφτε στο καράβι. Όχι για την θαλασσοταραχή, αλλά για την αδυναμία αυτή του μαγείρου. Γρήγορα όμως η κατήφεια με λίγη γαλέτα και τυρί, μετατρέπετο σε ευθυμία.

Στις 4 το πρωί, η πρώτη βάρδια σκατζάρισε την βάρδια 12 - 4 της νύχτας κι ανέλαβε κι αυτή την πρώτη της υπηρεσία.

Σε πέντε λεπτά όλοι της βάρδιας 12 - 4 κοιμόντουσαν. Από τις 3 μετά τα μεσάνυχτα έβλεπαν με την φαντασία τους με απέραντη νοσταλγία το κρεβάτι ή την μπράντα που θα ξάπλωναν. Κι όταν ερχόταν ο αντικαταστάτης τους, τίποτα πια δεν τους κρατούσε ξύπνιους.


Παρασκευή φαγητού στο ... ύπαιθρο
Ξέρανε καλά πως λίγες ώρες ύπνος τους απέμενε, μέχρι τον πρωινό συναγερμό. Γιατί από την προηγούμενη πείρα τους στον πόλεμο, γνώριζαν ότι όλες οι αεροπορικές επιθέσεις γίνονται συνήθως ή το σούρουπο, ή την αυγή. Κι αυτό γιατί το σκοτάδι κάλυπτε το ένα σκέλος της επιθετικής διαδρομής των αεροπλάνων. Έτσι, η φυλακή 4 - 8 είχε τα τυχερά της. Ήταν που ήταν, ξύπνια. Η πιο αδικημένη ήταν 12 - 4.

Αλλά γι' αυτή είχε ληφθεί μέριμνα. Με το σύστημα που λέγεται "αετός" η απογευματινή βάρδια των 4 - 8 μοιραζόταν σε δύο, 4 - 6 και 6 - 8. Έτσι καθημερινώς οι ώρες φυλακών εναλλάσσοντο.

Στις εξήμισυ το πρωί, λοιπόν, της πρώτης μέρας του ΚΡΗΤΗ στη συνοδεία των νηοπομπών, τα αγενέστατα αυτά τεράστια κουδούνια του συναγερμού άρχισαν και πάλι να κτυπούν διακεκομμένα. Το συνεχές κτύπημα ήταν συναγερμός για εχθρό επιφανείας ή υποβρύχιο, το διακεκομμένο, αντιαεροπορικός. Αυτό βοηθούσε τους πυροβολητές για να προετοιμάσουν τα κατάλληλα βλήματά τους και τον αντίστοιχο υπολογιστήρα βολής. Αργότερα κι επειδή αυτά τα κουδούνια έσπαγαν τα νεύρα, ο κυβερνήτης επείσθη να τα κτυπά μόνον σε έκτακτη ανάγκη. Και ήταν σωστό. Γιατί η προληπτική ανάληψις από όλο το πλήρωμα των θέσεως του συναγερμού μπορούσε να γίνει με τα μεγάφωνα έστω και με μικρή καθυστέρηση. Η έκτακτη όμως αντιμετώπιση του κινδύνου, που δεν επέτρεπε ούτε την ελάχιστη καθυστέρηση στην επάνδρωση του πυροβολικού του πλοίου, έπρεπε να γίνει με τα κουδούνια. Βεβαίως, η μία φυλακή επάνδρωνε το 1/3 του οπλισμού του πλοίου και μπορούσε να αντιδράσει σε μια οποιαδήποτε επίθεση. Το σύνολο όμως του οπλισμού απαιτούσε όλο τον κόσμο στις θέσεις του. Κι όσο πιο γρήγορα μπορούσε!...

Οι πρώτοι, αξύριστοι, αγουροξυπνημένοι και αγωνιώντες να μάθουν περί τίνος πρόκειται, ξεπηδούν στα καταστρώματα και στα πυροβόλα. Η φυλακή της υπηρεσίας, ξεπηδούν στα καταστρώματα και στα πυροβόλα. Η φυλακή της υπηρεσίας, εξασφαλίζει την ομαλή διαδοχή στην διακυβέρνηση του πλοίου, και σε λίγα λεπτά τα πυροβόλα, που υπακούουν τυφλά στις μεταδιδόμενες ηλεκτρικά διαταγές του κατευθυντήρος, στρέφουν συνεχώς. Τα ραντάρ και οι οπτήρες, ανιχνεύουν με τις περιορισμένες τους δυνατότητες τον τομέα ευθύνης μας και κυρίως προς την ανατολή, από όπου κατά προτίμηση εκδηλούντο οι αεροπορικές επιθέσεις, λόγω της δυσχέρειας σκοπεύσεως των σκοπευτών προς τον ήλιο.

Σε λίγο οι πρώτες ακτίνες από ένα θολό, φθινοπωρινό ήλιο φωτίζουν όλη την νηοπομπή. Είναι 20 πλοία εμπορικά και έξη συνοδά. Με τα κιάλια διακρίνει κανείς τα πληρώματά τους στα καταστρώματα με φουσκωμένα τα σωσίβια. Πολλές φορές μέσα στα εμπορικά πλοία διακρίναμε και κανένα ελληνικό. Η ευθύνη μας επολλαπλασιάζετο αυτομάτως, αλλά πέραν αυτού τίποτε περισσότερο δεν μπορούσαμε να προσφέρουμε για την προστασία τους. Αλλά και στα συνοδά, ως επί το πλείστον, υπήρχαν και άλλα ελληνικά πολεμικά.

Ο Ελληνικός στόλος στην Μεσόγειο, αποτελούσε την εποχή εκείνη το 1/6 της συνολικής δυνάμεως των πλοίων συνοδείας των συμμάχων και οι Εγγλέζοι δεν έκαναν καμιά διάκριση μεταξύ Ελληνικών και Αγγλικών πολεμικών. Η εμπιστοσύνη του ενός προς τον άλλο ήταν κάτι που κράτησε ως το τέλος του πολέμου, με την μικρή παρένθεση της ανταρσίας του Απριλίου, με την οποία θ' ασχοληθούμε σ' άλλο κεφάλαιο.

Όλοι λοιπόν, πανέτοιμοι για μία καλή υποδοχή των εχθρικών αεροπλάνων, που μέχρι τις 7.30 δεν εμφανίστηκαν.

Ο ήλιος είχε ανέβει αρκετά και ο αιφνιδιασμός λόγων των ευνοϊκών συνθηκών της ανατολής εξέλειπε.

Ο συναγερμός κατόπιν τούτου διαλύεται και η 8 - 12 φυλακή, μετά από πρόχειρο πρωινό, αναλαμβάνει τις ευθύνες για τη διακυβέρνηση του πλοίου.

Γι' αυτήν όλα είναι πιο εύκολα - όλοι είναι ξύπνιοι και από τον μάγειρα μπορούν να κλέψουν κάτι αν πεινάνε. Στη γέφυρα, ο κυβερνήτης φρέσκος - φρέσκος, ενημερούται για το τι συνέβη την ώρα που κοιμόταν. Ελέγχουν με τον αξιωματικό ναυτιλίας την θέση του πλοίου και δίνουν τις νέες τους οδηγίες. Ο ύπαρχος και ο Α' Μηχανικός γυρίζουν στο κατάστρωμα και στις μηχανές αντιστοίχως και κοιτούν με το πεπειραμένο μάτι τους τα πιο ευαίσθητα σημεία του καραβιού. Όλοι εύθυμοι. Τίποτα δεν διαταράσσει την αισιοδοξία, και το ΚΡΗΤΗ με το σταθερό βουητό των ανεμιστήρων των καζανιών του, προχωρεί ζωηρό και αδίσταχτο.

Βρίσκεται όμως κι αυτό εν ευθυμία. Γιατί ο καιρός, ένας διαβολεμένος πουνέντες έχει αγριέψει. Χοροπηδά στα κύματα, που το σκεπάζουν με τον αφρό τους και προσπαθεί κι αυτό, όσο μπορεί, να μειώσει την ταλαιπωρία των ανθρώπων του.

Και πράγματι είναι καλοτάξιδο τούτο το καράβι. Η ναυπηγική του, αγγλική στη σιγουριά, κι αριστοτεχνική για τη θάλασσα του δίνουν ασφάλεια και ομαλή κίνηση στη φουρτούνα. Όλοι το θαυμάζουν γι' αυτό, κι οι χαρούμενοι γίνονται πιο χαρούμενοι κι οι αισιόδοξοι ακόμη περισσότερο αισιόδοξοι.

Κι η νηοπομπή προχωρεί με σταθερή ταχύτητα 10 κόμβων. Ήταν μια μέσης ταχύτητας νηοπομπή. Υπήρχαν συχνά νηοπομπές με πολύ μικρότερη ταχύτητα, οπότε το ταξίδι περνούσε τις 10 μέρες και η ένταση ήταν μεγαλύτερη, γιατί τα πλοία δεν μπορούσαν να κρατήσουν καλά τις θέσεις τους, έμεναν πίσω ή προχωρούσαν μπρος, κι έπρεπε να τα συμμαζεύεις.

Στο Ναυτικό βαρύτατη ύβρις είναι να αποκαλέσεις τον άλλον τσοπάνη. Όχι γιατί ο τσοπάνης κάνει ευτελή εργασία αλλά γιατί υποτίθεται ότι από το βουνό δεν μπορεί να ξέρει τα μυστικά της θαλάσσης. Και εν τούτοις όμως! Η δουλειά μας έμοιαζε τόσο πολύ με την δουλειά του τσοπάνη και τα σκυλιά του. Με την διαφορά ότι αντί να περπατάμε στις όμορφες πλαγιές και πεδιάδες, ταξιδεύαμε στην παγιδευμένη και ανήσυχη μεσογειακή θάλασσα. Αντί για πρόβατα υπήρχαν τα εμπορικά πλοία, κι αντί τσοπανόσκυλα, αντιτορπιλικά συνοδείας.

Τα συνοδά ελίσσονται με μεγαλύτερη ταχύτητα για να καλύπτουν το τομέα τους, όχι όμως πέραν των 14 κόμβων, που τους εξασφαλίζει μεγαλύτερη ακτίνα ενεργείας και καλή απόδοση στις ανθυποβρυχιακές τους συσκευές. Στη γέφυρα ένα βαρύ πάντοτε αίσθημα ευθύνης μειώνει τις κουβέντες και τ' αστεία. Η μονότονη λειτουργία της ανθυποβρυχιακής συσκευής με τις εκπομπές της και την αγωνία για τυχόν λήψη σήματος υποβρυχίου, η τήρηση θέσεως, η παρακολούθηση των σημάτων του Διοικητού, ο έλεγχος της πορείας του πλοίου και της εκάστοτε ναυτιλιακής θέσης, η συγκέντρωση όλων των διοικητικών θεμάτων της φυλακής, σε συνδυασμό με την κακοκαιρία και την θάλασσα που τους σκεπάζει κατά διαλείμματα, δεν μπορούν να δημιουργούν διάθεση γι' αστεία.

Και η ρουτίνα της νηοπομπής συνεχίζεται. Πρωί, απόγευμα προληπτικός συναγερμός, αλλαγή βάρδιας, μονοτονία...


Βολή βόμβας βυθού
Κάπου κάπου, μια ψευδοηχώ, πιθανώς υποβρυχίου, μας αναστατώνει. Τα συνοδά αγριεύουν σαν τα λυκόσκυλα και τρέχουν δεξιά και αριστερά, σ' έξαλλη κατάσταση, να συλλάβουν το λύκο. Τις περισσότερες φορές όμως ο λύκος εξαφανίζεται. Αφήνει το φαγητό του και βυθίζεται γιατί φοβάται ότι δεν θα το πλησιάσει, ή άλλες φορές, και αρκετές δεν υπάρχει. Η ανθυποβρυχιακή συσκευή, εντοπίζει ψευδοηχώ, οφειλομένη σε απόνερα άλλων πλοίων ή κοπάδια ψαριών ή ακόμη σε συμβολή ρευμάτων. Μία δέσμη βομβών ταράσσει τα νερά, τρίζουν και τρέμουν τα καράβια, αλλά υποβρύχιο δεν υπάρχει. Ακολουθεί και δεύτερη και τρίτη δέσμη...

Επρόκειτο περί υποβρυχίου; Ήταν ψευδοηχώ; Κανείς δεν μπορεί να βεβαιώσει ούτε το ένα ούτε το άλλο.

Τα μεσάνυχτα, το πρώτο εικοσιτετράωρο του ΚΡΗΤΗ στην πολεμική του σταδιοδρομία που θα ξεπεράσει τον ενάμισυ χρόνο κλείνει...

Η νηοπομπή προχωρεί, ο καιρός είναι στρωτός πουνέντες, ο ουρανός καθάρισε και οι σιλουέτες των πλοίων διακρίνονται με τα κυάλια αρκετά καλά. Το ΚΡΗΤΗ βουτάει και ξαναβουτάει στα κύματα κι εκτός της βάρδιας υπηρεσίας, όλοι κοιμούνται. Το κούνημα, τους κάνει τον ύπνο βαθύτερο. Καμιά φορά το κούνημα τους ξυπνάει, αλλά τακτοποιούν γρήγορα γρήγορα τη θέση τους στο κρεβάτι για να μην πέσουν και ξανακοιμούνται. Για τη βάρδια όμως τα πράγματα είναι διαφορετικά. Αυτοί ξαγρυπνούν, κρυώνουν και ξεκολλάνε τα μάτια τους για να μη ξεφύγουν από τη νηοπομπή. Αλλά τους παρηγορεί η ιδέα ότι αύριο, την ίδια ώρα, κι αυτοί θα κοιμούνται κι άλλοι θα ξαγρυπνούν...

Το τσιγάρο είναι μαρτυρικό τη νύχτα στη γέφυρα, όσο και σ' όλα τα καταστρώματα και στους ανοικτούς χώρους. Εκτός από το ότι κινδυνεύεις να δείξεις τη θέση σου σε κάποιο υποβρύχιο που καιροφυλαχτεί, κινδυνεύεις να λυντσαριστείς από τους άλλους αν σε δουν να καπνίζεις, γιατί θα τους πάρεις στο λαιμό σου. Έτσι με χίλιες προφυλάξεις, στη χούφτα ή σε κλειστά κουτάκια, τα τσιγάρα αλλάζουν στόμα συνεχώς για μια ρουφηξιά από τον καθένα. Πότε θα ξημερώσει τέλος πάντων;

Καμιά ένδειξη για τον προορισμό του πλοίου. Αλλ' έχουμε καιρό, θέλουμε τρεις μέρες ακόμη για το Κέϊπ Μπόν απ' όπου, κατά την γνωστή ναυτική έκφραση, το πράγμα θα δείξει...

Μικρό ενδιαφέρον υπάρχει στο θέμα αυτό. Έτσι κι έτσι, όπου και να πάμε, το πολύ 24 ώρες να μείνουμε στο λιμάνι γεμάτοι με σκοτούρες για τον ανεφοδιασμό του πλοίου. Η Νεάπολις έχει κοντά της πολλά εχθρικά αεροδρόμια, το στενό του Γιβραλτάρ, έχει πολλά υποβρύχια. Το πράγμα όμως θα δείξει...

Τα επόμενα εικοσιτετράωρα μέχρι το Κέϊπ Μπόν, είναι πιο κρίσιμα για την νηοπομπή. Γιατί μετά την Μάλτα μπαίνουμε στη δυτική Μεσόγειο, όπου έχουν εντοπισθεί εχθρικά υποβρύχια και όπου η περιοχή, λόγω του μικρού της βάθους, είναι πυκνά ναρκοθετημένη. Αλλά και ναυτιλιακά έχει αρχίσει να γίνεται δύσκολη. Το στενό της Μπόν δεν επιτρέπει μεγάλες αλλαγές πορείας, ούτε και ελίγδην πλού. Η επαγρύπνηση στις ανθυποβρυχιακές συσκευές είναι μεγάλη. Αλλά και η απόδοσή του ς μικρή.

Υπάρχουν τεχνικά και φυσικά φαινόμενα, που δεν αποτελούν αντικείμενο της αφηγήσεώς μου, από τα οποία εξαρτάται η καλή απόδοση της συσκευής και η εμβέλειά της.

Την εποχή του πολέμου η μεγίστη εμβέλεια των ανθυποβρυχιακών συσκευών δεν περνούσε τα 3.000 μέτρα. Σήμερα φθάνει τα 30.000. Αλλά και τα υποβρύχια της εποχής εκείνης δεν έτρεχαν όσο σήμερα και η παραμονή τους εν καταδύσει ήταν περιορισμένη.

Διάφορα ρεύματα και θερμοκρασίες της θαλάσσης στη συμβολή των δύο θαλασσών, ανατολικής και δυτικής Μεσογείου, έριχναν την μεγίστη απόδοση των συσκευών στα 500 μέτρα, υπήρχε δε στρώμα βάθους 20 - 30 μέτρων που τα ακουστικά κύματα των εκπομπών δεν μπορούσαν να το περάσουν.

Αυτά και πολλά άλλα, μεταξύ των οποίων και η ναρκοθέτησις του στενού της 'Ακρας Μπόν σε μεγάλη έκταση, και κατ' ανάγκη διάπλους μέσα από στενό δίαυλο πλάτους δύο μιλίων, άρχισαν να σφραγίζουν με διάχυτη ανησυχία το πλήρωμα.

Ξημερώνοντας το τρίτο εικοσιτετράωρο διακρίναμε από την κατεύθυνση της Μάλτας δύο αγγλικά αντιτορπιλικά να μας πλησιάζουν. Ο Διοικητής μας πληροφόρησε ότι το προπέτασμα θα ενισχυθεί από τ' αντιτορπιλικά αυτά, που μας πλησίασαν τα αναγνωρίσαμε. Ήταν το L 22 και το L 68. Και τα δύο είχαν φύγει από την Αλεξάνδρεια μία μέρα πριν από μας. Φαίνεται ότι έκαναν γενική έρευνα της πορείας μας ως προφυλακή και αφού ανεφοδιάσθηκαν στη Μάλτα, προσεκολλήθησαν, για εγγύς προστασία, στη νηοπομπή.

Τίποτε άλλο το έκτακτο δεν μας επεφύλασσε το τρίτο εικοσιτετράωρο της νηοπομπής μας. Συναγερμός πρωί - βράδυ, ρουτίνα η ζωή στο πλοίο.

Συνήθως ο πλους νοτίως της Σικελίας και της Μάλτας ήταν επικίνδυνος λόγω συχνών αεροπορικών προσβολών.

Γι' αυτό το λόγο σ' αυτή την περιοχή είμαστε ως επί το πλείστον προστασία κι από τον αέρα, με καταδιωκτικά ή και ανθυποβρυχιακά αεροπλάνα. Σ' αυτή τη νηοπομπή δεν μας έστειλαν. Ίσως το φορτίο της να μην ήταν πολύτιμο. Σε κάποια όμως νηοπομπή, ένα περίπου μήνα αργότερα, στην ίδια ακριβώς περιοχή που είμαστε σήμερα, ένα αγγλικό αεροπλάνο της συνοδείας προσέκρουσε στη θάλασσα και βυθίστηκε. Το αντιληφθήκαμε αμέσως και πλεύσαμε ολοταχώς στο σημείο που έπεσε. Είδαμε δύο κεφάλια να επιπλέουν, το ένα ζωηρό, το άλλο ημιβυθισμένο. Ανασύραμε και τους δύο άτυχους αεροπόρους. Ο ένας ήταν σχεδόν εύθυμος. Πολύ νέος, και πολύ ζωηρός. Την ευτυχία του που σώθηκε δεν την έκρυβε. Γιατί, όπως έλεγε, σε λίγο θα ξαναπετούσε...

Ο άλλος, που ήταν κι ο Κυβερνήτης του αεροπλάνου, βρισκόταν σε πολύ καλή κατάσταση. Είχε κτυπήσει και μόνο με την βοήθεια του σωσιβίου που φορούσε κατόρθωνε να επιπλέει. Ο γιατρός μας έκανε το παν για να τον συνεφέρει. Του περιποιήθηκε τα τραύματα και σε 24 ώρες ήταν εκτός κινδύνου. Πήγα και τον είδα στο νοσοκομείο. Ο γιατρός μου είπε να προσέξω γιατί είχε πάθει νευρικό κλονισμό. Μπήκα σιγά. Τα μάτια του ήταν καρφωμένα στο άπειρο. Δεν έβλεπε ούτε ήθελε να δει τίποτα. Ούτε και άκουγε τίποτε...

Ποτέ δεν μπόρεσα να ξεχάσω αυτό το βλέμμα του. Έλεγε τόσα πολλά. Βαθιά απόγνωση με απέραντο πόνο. Ίσως διερωτάτο κι επροβληματίζετο. Ίσως διαισθάνετο ότι σε λίγες βδομάδες θα πέθαινε σ' ένα νοσοκομείο της Αιγύπτου, όπου μεταφέρθηκε, από νευρικό κλονισμό.

Φαίνεται εγκατέλειψε τον εαυτό του και με την σειρά του τον εγκατέλειψε κι αυτός. Γιατί στη ζωή και ιδιαίτερα στον πόλεμο, το να επιζήσει κανένας είναι μια δυναμική προσπάθεια. Τίποτα δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις παθητικά. Εκείνος όμως δεν μπόρεσε ν' ακολουθήσει τον κανόνα αυτό...

Εν τω μεταξύ από τα μεσάνυχτα ο καιρός άρχισε να καλυτερεύει και το ΚΡΗΤΗ να σταθεροποιείται καλύτερα στη θάλασσα. Αλλά μαζί με τον καιρό καλυτερεύει και η γενική διάθεση στο πλοίο. Όλα είναι καλύτερα με καλοκαίρια κι όλα δουλεύουν καλύτερα στη μπουνάτσα. Αλλά και για τον εχθρό επίσης!


Ξημερώνοντας το τέταρτο εικοσιτετράωρο, τα σήματα άρχισαν βροχή. Οδηγίες γι' ανασχηματισμό της νηοπομπής προκειμένου να περάσει το δίαυλο. Νέες θέσεις των αντιτορπιλικών στο προπέτασμα. Αποχωρισμός των δύο αντιτορπιλικών στη συμβολή των διαύλων προς Νεάπολη και Γιβραλτάρ.

Θα ακολουθήσουμε την αρχική νηοπομπή μέχρις Αλγέρι - Γιβραλτάρ. Νεάπολις γιόκ αυτή τη φορά. Η φαινομενική αδιαφορία για τον λιμένα προσεγγίσεως, μετετράπει από όλους μας σε απογοήτευση. Καλύτερα θα ήταν στη Νεάπολη. Δεν είχαμε πάει στην Ιταλία από τότε που οι σύμμαχοι, την ανακατέλαβαν και πολλά φημολογούντο. Μπορεί να δινόταν και μικρή έξοδος στην πόλη. Από τα άλλα Ελληνικά πολεμικά, είχαμε μάθει τρομερά και φοβερά πράγματα που μας είχαν ανοίξει την όρεξη. Οι σοκολάτες σου εξασφαλίζουν άνετη παρέα με μια Ιταλιδούλα. Και σοκολάτες υπήρχαν πολλές στο καράβι.... Αλλ' όλ' αυτά άλλη φορά. Ποιός ο λόγος να στενοχωρούμεθα; Το Γιβραλτάρ στον πόλεμο δεν έλεγε τίποτε απολύτως από πλευράς εξόδου. Ένα φρούριο ήτανε. Μετά τις οκτώ η κυκλοφορία σταματούσε. Ήταν όμως καλά οργανωμένο και θα μπορούσαμε να κοιμηθούμε ξένοιαστοι.

Όλες οι διαταγές εξετελέσθησαν κανονικά και το βράδυ η νηοπομπή έπλεε σε δύο στήλες, το πολεμικό κανάλι όπως ελέγετο, του αρκωτηρίου Μπόν.

Θα το περάσουμε πολλές φορές ως που να τελειώσει ο πόλεμος το κανάλι αυτό. Σ' αυτό το κανάλι συναντήθηκαν κάποτε νύχτα δύο μεγάλες νηοπομπές, από 40 - 50 πλοία η καθεμιά, αντιπλέουσες η μία προς ανατολάς κι η άλλης προς δυσμάς. Υπήρξε τέτοια η σύγχυσις που όταν ξημέρωσε μερικά εμπορικά είχαν προσκολληθεί στην άλλη νηοπομπή και φυσικά γύριζαν πίσω! Αλλά και ένα συνοδό βρέθηκε να συνοδεύει την άλλη νηοπομπή, προς μεγάλη έκπληξη του Διοικητικού της που διέκρινε το πρωί αυξημένη εθελοντικά συνοδεία της νηοπομπής του! Η τάξις απεκατεστάθη, τα πλοία ξαναηύραν μετά από αρκετή καθυστέρηση τις νηοπομπές τους, αλλά το πάθημα έγινε ανέκδοτο που το διηγούντο για πολύ καιρό στους ναυτικούς κύκλους.

Η θάλασσα του Τυρηνικού πελάγους και γενικώς η δυτική Μεσόγειος μας υποδέχθη με καλοκαιρία. Ο πουνέντες είχε σπάσει και μια φθινοπωρινή λιακάδα την ημέρα, και κρύες ήρεμες αστροφεγγιές τη νύχτα, μας συνόδευαν στη μονότονη και υπεύθυνη ρουτίνα της νηοπομπής μέχρι το Γιβραλτάρ.

Συνήθως η θάλασσα αυτή δεν ήταν και τόσο φιλόξενη όσο στο πρώτο μας ταξίδο. Ούτε τόσο ακίνδυνη. Σε μια νηοπομπή από την Νεάπολη στο Γιβραλτάρ, κοντά στην Σαρδηνία, είχαμε το ατύχημα να χάσουμε δύο εμπορικά πλοία από τορπιλισμό υποβρυχίου. Η συνοδεία τότε αποτελείτο από δύο πολωνικά αντιτορπιλικά, τύπου σαν το ΚΡΗΤΗ, το Σλάζακ και το Κρακόβιακ, τρία αγγλικά και δύο ελληνικά, το ΚΡΗΤΗ και το Μιαούλης. Φαίνεται το Σλάζακ δεν ενετόπισε το υποβρύχιο, που πέρασε από τον τομέα του το προπέτασμα των αντιτορπιλικών, πλησίασε την νηοπομπή κι έριξε έξι τορπίλες.

Οι τέσσερις απ' αυτές κτύπησαν τα εμπορικά Μιντνάϊτ και Τέμπο που σε λίγο βυθίστηκαν. Η θάλασσα γέμισε από στρατιώτες, και ναύτες που πιασμένοι από σωσίβια ή ό,τι άλλο ξύλινο αντικείμενο βρίσκανε, κατέβαλαν αγωνιώδεις προσπάθειες για να σωθούν. Τα πλησιέστερα αντιτορπιλικά σπεύσανε και άρχισαν γρήγορα την διάσωση των ναυαγών. Η βύθισις των δύο πλοίων ήταν γρήγορη και το πλείστον των στρατιωτών και του πληρώματός τους διεσώθη ευτυχώς.

Οι Πολωνοί το έφεραν βαρέως. Βλέπετε, αν έφθανε ασφαλώς η νηοπομπή στο προορισμό της κανείς δεν θα ασχολιόταν μ' αυτήν. Τώρα, όμως, η σκιά των απωλειών βάρυνε την συνείδηση όλων. Και κατέληξε σε ελληνο-πολωνικό επεισόδιο στο Γιβραλτάρ, όπου μέσα σε πλήρη γλωσσολογική σύγχυση και οινοποσία, δύο ναύτες του ΚΡΗΤΗ μαχαιρώθηκαν, όχι θανάσιμα ευτυχώς, από τους ναύτες του πολωνικού αντιτορπιλικού Σλάζακ. Επακολούθησε μέγας αναβρασμός αλλ' οι κυβερνήτες των δύο πλοίων ηρέμησαν τα πνεύματα. Κάλεσαν σε κοινή κλήση τα πληρώματα και οι καλές σχέσεις μας απεκατεστάθησαν ταχύτατα μετά τις εξηγήσεις που δόθηκαν δημοσία εκατέρωθεν. Φαίνεται πως το ελληνικό φιλότιμο έκανε και πάλι το θαύμα του. Οι Έλληνες ναύτες δεν μπορούσαν να ανεχθούν το χάσιμο των δύο πλοίων και κατηγόρησαν τους Πολωνούς ως υπεύθυνους. Και δικαίως. Οι Πολωνοί απλούστατα, τους μαχαίρωσαν. Βαριά η προσβολή, αλλά και βαριά η τιμωρία.

Η νηοπομπή μας περνά το Αλγέρι και το βράδυ της εβδόμης μέρας από τότε που φύγαμε από την Αλεξάνδρεια παραλλάσσουμε το Οράν. Στο σούρουπο η πόλη φαινότανε μεγαλοπρεπής αλλά σε λίγο χάθηκε κι αυτή όπως όλοι μας μέσα στο σκοτάδι. Δεν έμεινε πια καμιά αμφιβολία ότι θα προσεγγίζαμε στο Γιβραλτάρ γι' ανεφοδιασμό αύριο το μεσημέρι.

Το Οράν το επισκεφθήκαμε πάντως πολλές φορές, τον Μάρτιο, τον Απρίλιο και το καλοκαίρι. Το όνομά του θα μας μείνει όμως αξέχαστο. Είχαμε την τύχη για 20 μέρες, από 1η μέχρι 20 Μαρτίου, να συνοδεύουμε ένα καινούργιο καλλίγραμμο, τεράστιο υπερωκεάνιο, που λεγόταν Βίλ ντ' Οράν. Θα ήταν γύρω στους 25.000 τόνους.

Το πλοίο αυτό εκινείτο συνεχώς μεταξύ Ιταλίας και Αλγερίου ή Οράν, μεταφέροντας στρατεύματα, τραυματίες, υψηλά πρόσωπα και πολύτιμο υλικό. Έπλεε με σταθερή ταχύτητα 20 κόμβων κι εσυνοδεύετο μονίμως από δύο αντιτορπιλικά. Ένα από αυτά ήταν και το ΚΡΗΤΗ για ένα εικοσαήμερο. Αλλ' αυτό το εικοσαήμερο απεδείχθη τρομερό για το καράβι μας του οποίου η μεγίστη ταχύτης μόλις υπερέβαινε την ταχύτητα του Βίλ ντ' Οράν.

Τα ναυτιλιακά μέσα του υπερωκεανίου ήταν καλά και σύγχρονα. 'Αλλωστε και τα ταξίδια από Νεάπολη, Οράν ή Αλγέρι και τ' ανάπαλι, με τέτοια ταχύτητα, δεν παρουσίαζαν μεγάλη δυσκολία, παρά μόνον στην είσοδο και έξοδο από τα λιμάνια, όπου αναγκαστικά έκοβε ταχύτητα στα 10 περίπου μίλια για να περάσει ασφαλώς μέσα στους διαύλους και στα φράγματα.

Το περιμέναμε, λοιπόν, αρκετές ώρες νωρίτερα έξω από το λιμάνι. Έβγαινε σιγά - σιγά και τηρούσε πιστά τις διαταγές μας. Του εξασφαλίζαμε την έξοδό του με εντατική έρευνα για υποβρύχια.

Μόλις όμως απεμακρύνετο κι ευρίσκετο στο ανοιχτό πέλαγος, άνοιγε ταχύτητα στους 20 κόμβους και δεν λογάριαζε κανέναν. Είμεθα λοιπόν υποχρεωμένοι να τρέχουμε δεξιά κι αριστερά του με τη μεγίστη ταχύτητά μας για να μη το χάσουμε. Όταν έφθανε, μετά 48ωρο περίπου, στο λιμάνι του προορισμού του, γινότανε πάλι πειθήνιο όργανο. Κράτει θέλετε; Αμέσως! Πορεία Βορράς; Αμέσως! Κι όταν είχε αμφιβολία έσπευσε να ρωτήσει αν πλέει ασφαλώς!

Το ίδιο γινότανε αν ελαμβάνετο κατά τον πλού σήμα αεροπορικού συναγερμού. Πειθήνιο όργανο και πάλι, οι λεονταρισμοί τέλειωναν, μας πλησίαζε για να το προστατεύσουμε, ενώ εμείς γυρίζαμε γύρω του.

Αλλ' όλα αυτά θεωρητικά είναι εύκολα. Όταν όμως είχε καταιγίδα όπως μια φορά σ' ένα ταξίδι από Νεάπολη - Οράν εντάσεως 8 - 10 Μποφόρ, η συνοδεία και μάλιστα την νύκτα ήταν προβληματική. Το ΚΡΗΤΗ όπως και όλα τα πλοία του εκτοπίσματός του δεν ήταν δυνατόν να ταξιδεύει με 20 κόμβους μέσα σε καταιγίδα. Εάν ελάττωνε ταχύτητα, το Βίλ ντ' Οράν χανόταν μέσα στη νύχτα. Στα σήματά μας να μειώσει ταχύτητα δεν απαντούσε, γιατί αισθανόταν ότι η καλύτερη προστασία του ήταν μεγάλη του ταχύτης. 'Αλλωστε έπρεπε, λόγω των πολυτίμων φορτίων του και των υψηλών επιβατών του, να φθάνει στις ώρες του. Αν το χάναμε κινδύνευε στην είσοδο του λιμένος ν' αρπάξει καμιά τορπίλη. Οι διαταγές ήταν σαφείς. Προέχει ο ασφαλής πλους του Βίλ ντ' Οράν αντί πάσης θυσίας!

Η λύσις, λοιπόν, ήταν ή του ύψους ή του βάθους... με την κυριολεξία του.

Για πρώτη φορά ένοιωσα ότι το ΚΡΗΤΗ δεν θ' άντεχε στη ταχύτητα αυτή. Είχα την εντύπωση ότι από στιγμή σε στιγμή επρόκειτο η πλήρης διάλυσίς του σε χίλια κομμάτια. Τα πάντα έτριζαν κι ενόμιζες ότι το κατάρτι θα έπεφτε στο κεφάλι σου. Κανείς δεν μπορούσε να κυκλοφορήσει. Όσοι άντεχαν σωματικά τη δοκιμασία αυτή, ήταν δεμένοι κάπου για να μην κοπανηθούν πάνω σε κανένα σίδερο. Οι άλλοι ξάπλωναν φαρδείς - πλατείς στο δάπεδο.

Η θάλασσα σάρωνε το κατάστρωμα, η φαλαινίς είχε γίνει ξύλα και καρφιά, η δε γέφυρα σκεπαζόταν σχεδόν συνεχώς με τόνους νερού. Είχα βάρδια μεσάνυχτα, (12 - 4), τα ραντάρ μου ανέφερεαν ότι ήσαν εκτός ενεργείας λόγω βραχυκυκλωμάτων από τα νερά, οι προπέλες ξενέριζαν, το δε Βίλ ντ' Οράν απεμακρύνετο συνεχώς στο σκοτάδι. Κρύος ιδρώτας με άφθονη θάλασσα με περιέλουσαν. Οι βουτιές που κάνει το ΚΡΗΤΗ είναι τόσο δυνατές που νομίζεις πως δεν θα ξαναβγεί...

Για να γράψω αυτό το βιβλίο φαίνεται ότι φθάσαμε κάποτε στο Οράν όπου έξω από το λιμάνι, βρήκαμε το υπερωκεάνιο να κόβει βόλτες με 20 κόμβους αναμένοντάς μας για να μπει. Ήταν τέτοια η δοκιμασία του πλοίου, που στο Οράν διαπιστώθηκαν ρωγμές στο κατάστρωμα και τα στηλίδια που το στήριζαν λυγισμένα.

Όλ' αυτά βέβαια δεν ξέραμε ότι θα μας συνέβαιναν όταν για πρώτη φορά το ΚΡΗΤΗ πέρναγε έξω από το Οράν. Η επιθυμία μας ήταν να πιάσουμε κάποτε στο μέρος αυτό. Όταν όμως πιάσαμε, κάτω από τις συνθήκες που πιάσαμε, η επιθυμία μας έγινε η αντίθετη. Να μη ξαναπιάσουμε ποτέ!

Και η τελευταία νύχτα της πρώτης νηοπομπής του ΚΡΗΤΗ από Αλεξάνδρεια στο Γιβραλτάρ, τέλειωνε ομαλά. Τα ξημερώματα όλοι κοιτούσαμε πότε θα ξεπροβάλλει ο επιβλητικός και μεγαλοπρεπής βράχος του Γιβραλτάρ. Κι όταν φάνηκε, η βροχή των σημάτων άρχισε και πάλι.

Ποια πλοία θα συνεχίσουν προς τον ωκεανό. Ποια θα μπουν στο Γιβραλτάρ. Νέοι σχηματισμοί, νέα προπετάσματα, νέες περιπολίες μέχρις ότου και το τελευταίο εμπορικό πλοίο προορισμού Γιβραλτάρ μπήκε στο λιμάνι. Τελευταίοι μπήκαμε κι εμείς.

Η πρώτη νηοπομπή του ΚΡΗΤΗ τέλειωσε. Κανείς δεν ασχολήθηκε μ' αυτήν αφού όλα πήγανε καλά. Κι αυτό ήταν ευχάριστο. Γιατί για δύο ώρες επετράπει η επικοινωνία με την ξηρά, όπου οι μισοί βγήκαν για περπάτημα και ψώνια στον κεντρικό γραφικό δρόμο του με τ' αμέτρητα ινδιάνικα μαγαζιά του.

Το βράδυ γυρίσαμε στο καράβι. Ο ανεφοδιασμός μας είχε σχεδόν τελειώσει. Είχαν ήδη ληφθεί ο γνωστό φάκελος Να ανοίγει μετά τον απόπλου του πλοίου και το τυπικό σήμα της ώρας απόπλου για τις επτά το πρωί.

Η γνωστή ζωή της νηοπομπής θα ξανάρχιζε σε λίγες ώρες. Θα μας φόρτωνε αναμνήσεις, συγκινήσεις και αγωνίες, αλλ' ευτυχώς ουδέποτε συμφορές για το πλοίο μας. Με πολλές διακοπές, για την συμμετοχή μας, σε αποβατικές ή άλλες επιχειρήσεις, θα συνεχιζόταν και μετά την απελευθέρωση της Αθήνας τον Οκτώβριο του 1944, και θα τέλειωνε οριστικά στη Ρόδο, τον Μάϊο του 1945, με την παράδοση και των τελευταίων πυρήνων αντιστάσεως των Γερμανών στη Μεσόγειο.



Πίσω στα Περιεχόμενα