Ο Πολιτικός Παράγων στις Αποφάσεις Στρατιωτικού.
Περίπτωση Λάμπρου Κατσώνη
.

Επιστημονική μελέτη του Ιστορικού ερευνητή,
Γενικού Γραμματέα του Κέντρου Ελληνο-Ρωσικών Ιστορικών Ερευνών (ΚΕΡΙΕ)
Αντιπλοιάρχου (Μ) ε.α. Παναγιώτη ΣΤΑΜΟΥ Π.Ν.







Εισαγωγικό σημείωμα

Αυτή την περίοδο υπάρχει ένα ρεύμα ιστορικών ερευνών και δημοσιεύσεων που αφορούν στη Νεότερη Ελληνική ιστορία, με έμφαση σε προσωπικότητες που δόξασαν το Ελληνικό Έθνος και σημάδεψαν τις εξελίξεις της αντίστοιχης ιστορικής εποχής. Ειδικά στη Ρωσία η έρευνα είναι ευρύτερη γύρω από τις προσωπικότητες των Ελλήνων που είχαν σχέση με τη Ρωσία, είτε γιατί έδρασαν κάτω από την Τσαρική ηγεμονία, είτε γιατί ξεκινώντας από τη Ρωσία έδρασαν για την απελευθέρωση της Ελλάδας.
Έτσι έχουν εκδοθεί τα τελευταία χρόνια βιβλία για τον Ιωάννη Καποδίστρια και την Φιλική Εταιρεία, τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, το Λάμπρο Κατσώνη και άλλους διακεκριμένους Έλληνες, που έδρασαν από τα Ορλωφικά (1770-1774) μέχρι και τον 19ο αιώνα.
Ως κοινή διαπίστωση από τις πιο πάνω εργασίες προβάλλουν οι στενές σχέσεις των Ελλήνων με τη Ρωσία, κυρίως κατά το 18ο με αρχές του 19ου αιώνα, σχέσεις που λειτούργησαν σε πολλά επίπεδα (πολιτικό, κοινωνικό, θρησκευτικό, οικονομικό, στρατιωτικό κ.ά.). Οι σχέσεις αυτές αποτέλεσαν τον φορέα για κοινή δράση, από το ίδιο μάλιστα ιδεο-πολιτικό στρατόπεδο, με κορυφαίο δεσμό στις σχέσεις αυτές, εξωτερικά τουλάχιστον, τη Χριστιανική πίστη. Η θρησκευτική ειδικά διάσταση δημιουργούσε την αίσθηση μιας κοινής "ορθόδοξης κοινοπολιτείας".
Εν τούτοις, οι Ελληνο-Ρωσικές σχέσεις την περίοδο αυτή δοκιμάστηκαν σε αρκετές περιπτώσεις και πέρασαν από φάσεις των πολύ στενών φιλικών σχέσεων σε φάσεις έντονων απογοητεύσεων, τουλάχιστον για το Ελληνικό Έθνος.
Στην Ελληνική και ξένη βιβλιογραφία έχουν γραφτεί πολλά για τις Ελληνο-Ρωσικές σχέσεις ειδικά αυτής της περιόδου και έχουν αναλυθεί με λεπτομέρειες οι διακυμάνσεις τους. Στα πλαίσια της παρούσας μελέτης θεωρούμε γνωστά τα αποτελέσματα των αντίστοιχων ιστορικών καταγραφών και εντοπίζουμε το βασικό στοιχείο που βρίσκεται πίσω από την εξέλιξη των Ελληνο-Ρωσικών σχέσεων του 18ου με αρχές 19ου αιώνα.
Το στοιχείο που προσδιόριζε την ένταση και τη στενότητα των σχέσεων των δύο Χωρών-Εθνών ήταν ο πολιτικός παράγοντας, η πολιτική δηλαδή που γενικά ασκούσε η μια χώρα και η πολιτική που ασκούσε ή αποδεχόταν η άλλη χώρα. Φαίνεται ότι ο παράγοντας αυτός, η πολιτική δηλαδή που προσδιόριζε τις σχέσεις και που κατά κανόνα ασκούσε ο ισχυρότερος των δύο πλευρών -στην περίπτωση αυτή η Ρωσία- επέδρασε κατά διάφορους τρόπους και σε διαφορετική κάθε φορά έκταση και ένταση στη διαμόρφωση της μορφής και του δεσμού των σχέσεων των δύο Εθνών.
Άλλωστε, στην ιστορικο-πολιτική παράδοση η Ρωσία παρέμενε και παραμένει πάντοτε η χώρα εκείνη που, σε περιόδους ασφυκτικής πίεσης από τη Δύση, διαδραματίζει το ρόλο του "από μηχανής θεού" και ενεργεί ακόμα και σήμερα ως αποσυμπιεστής για τα συμφέροντα της Ελλάδας. Οι πιέσεις αυτές τις περισσότερες φορές έχουν σχέση με την Τουρκία, είτε πρόκειται για την Οθωμανική Αυτοκρατορία, είτε για την Τουρκική Δημοκρατία.
Ο διπολισμός αυτός, σε ό,τι έχει σχέση με τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας, επηρεαζόταν και συνεχίζει να επηρεάζεται μέχρι σήμερα από την ιστορική υποδομή των Ελληνο-Ρωσικών σχέσεων και από τη γεωπολιτική σημασία των Στενών του Βοσπόρου. Δεδομένου ότι η Μεσόγειος και ειδικότερα η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί θάλασσα με τεράστια γεωπολιτική σημασία, ως τέτοια αποτελούσε ισχυρό προσδιοριστικό παράγοντα στις Ελληνο-Ρωσικές σχέσεις από το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα μέχρι και μετά τη δημιουργία του Ελληνικού κράτους, όταν πρώτος Κυβερνήτης του υπήρξε ο πρώην υπουργός εξωτερικών της Ρωσίας, Ιωάννης Καποδιστρίας. Μπορεί να διατυπώσει κανείς την άποψη ότι ο καλύτερος σύμμαχος των κατοίκων της περιοχής της Ελλάδας κατά το 18ο αιώνα και μέχρι της δημιουργίας του νεοσύστατου κράτους, υπήρξε ο διαρκής πόθος και προσπάθεια της Ρωσίας να απεγκλωβιστεί από τα Στενά του Βοσπόρου.
Για τους σκοπούς της παρούσας ανάλυσης θα αναφερθούμε στις δυο πιο σημαντικές φάσεις των Ελληνο-Ρωσικών σχέσεων στον 18ο αιώνα, οι οποίες με προσδιοριστικό παράγοντα την αντίστοιχη Ρωσική πολιτική, επέδρασαν με συγκεκριμένο τρόπο και είχαν τις ανάλογες επιπτώσεις-αποτελέσματα στους Έλληνες και στην εξέλιξη του Ελληνικού Έθνους.
Π. Στάμου
Απρίλιος 2007



Ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης μπορεί να βρεί το πλήρες κείμενο της παραπάνω μελέτης
(σε μορφή pdf), πιέζοντας εδώ .

Για ανάγνωση αρχείων pdf, απαιτείται το πρόγραμμα Adobe Acrobat Reader: -->  
Α.Ν.Α.